KORUMALI İŞYERLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK
30.05.2006 tarih ve 26183 Sayılı Resmi Gazete’de
Yayımlanarak Yürürlüğe girmiştir.
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, normal işgücü
piyasasına kazandırılmaları güç olan özürlüler için açılacak olan gerekli
teknik donanımı devletçe sağlanacak
olan işyerlerinin korumalı işyeri statüsü kazanması,
işleyişi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
(2) Bu Yönetmelik, normal işgücü piyasasına kazandırılmaları
güç olan özürlüler için mesleki rehabilitasyon ve istihdam oluşturmak amacıyla
gerçek ve tüzel
kişilerce açılan ve açılacak olan işyerlerini kapsar.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı
Özürlüler ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanunun
14 üncü maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) İl Müdürlüğü: Türkiye İş Kurumu İl Müdürlüğünü,
b) İşveren: Sahip olduğu işyeri için korumalı işyeri statüsü
almak üzere Kuruma başvuruda bulunan gerçek veya tüzel kişiyi,
c) Komisyon: İllerde Valilik bünyesinde, Türkiye İş Kurumu
İl Müdürlüğü, İl Milli Eğitim Müdürlüğü, İl Sağlık Müdürlüğü, İl Sosyal
Hizmetler Müdürlüğü ve
gerekli hallerde Valilikçe görevlendirilen kamu kurum ve
kuruluşları temsilcilerinden oluşan, sekreteryası
Türkiye İş Kurumu İl Müdürlüğü tarafından yürütülen
ve çalışma usul ve esasları Türkiye İş Kurumu Genel
Müdürlüğü tarafından belirlenecek olan komisyonu,
ç) Korumalı işyeri: Normal işgücü piyasasına
kazandırılmaları güç olan özürlüler için mesleki rehabilitasyon ve istihdam
oluşturmak amacıyla, Devlet tarafından
ilgili mevzuatta teknik donanımın sağlandığı ve mali yönden
desteklendiği, çalışma ortamının özel olarak düzenlendiği işyerini,
d) Korumalı işyeri yöneticisi: Korumalı işyerinin
işleyişinden sorumlu olan kişiyi,
e) Kurum: Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünü,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Korumalı İşyeri Statüsünün Kazanılması
Korumalı işyeri statüsü için başvuruda bulunma
MADDE 4 – (1) Çalışan sayısının büyükşehir
belediye sınırları içinde en az otuz, büyükşehir
belediye sınırları dışında en az onbeş olduğu ve
çalışanlarının
yüzde yetmişbeşini bu Yönetmeliğin
17 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen
nitelikleri haiz özürlülerin oluşturduğu işyeri işverenleri korumalı
işyeri statüsünün kazanılması için il müdürlüğüne başvuruda
bulunur. Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirsiz süreli
iş sözleşmesine
ve belirli süreli iş sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler
esas alınır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma süreleri
dikkate alınarak
tam süreli çalışmaya dönüştürülür.
(2) Oranların hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate
alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama dönüştürülür.
Başvuru için istenecek belgeler
MADDE 5 – (1) Korumalı işyeri statüsüne hak kazanmak isteyen
gerçek veya tüzel kişiler, işyerinin üretim faaliyetini veya faaliyetlerini,
işyerinde çalışan
veya çalışacak toplam işçi sayısını, çalışan veya çalışacak
olan özürlülerin sayısını, özür grubunu veya gruplarını, özür oranlarını ve
işyerinde yaptığı
veya yapacağı işler ile işyerinin adresini belirten dilekçe
ile 6 ncı ve 7 nci
maddelerde belirtilen belgelerle birlikte İl Müdürlüğüne başvururlar.
İşverenden istenecek belgeler
MADDE 6 – (1) Korumalı işyeri statüsünü kazanmak isteyen
gerçek veya tüzel kişilerin temsilcilerinden;
a) Nüfus cüzdanı örneği,
b) Adli sicil kaydı,
c) İkametgah ilmuhaberi,
ç) Tüzel kişilerin göstereceği temsilcinin yetki belgesi,
d) Dernek ve vakıflar için, vakıf senedi veya dernek
tüzüğünde amaçlar arasında eğitim ve üretim faaliyetlerinin yer aldığını gösteren
belge,
e) Yıllık gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı
bulunulan vergi dairesinden alınacak, gelir vergisi, kurumlar vergisi, gelir
stopaj vergisi ve katma
değer vergisi borcu ile sosyal güvenlik kurumlarından
alınacak prim borcu olmadığına dair belge,
f) İşyeri ruhsatı,
istenir.
Korumalı işyerlerinde çalışacaklardan istenecek belgeler
MADDE 7 – (1) Korumalı işyerinde yönetici olarak çalışacak
kişiden;
a) Nüfus cüzdanı örneği,
b) İkametgah belgesi,
c) Adli sicil kaydı,
ç) Bulaşıcı bir hastalığı olmadığına dair sağlık raporu,
d) Eğitim durumunu gösterir belge,
istenir.
Taleplerin komisyonca değerlendirilmesi ve korumalı işyeri
statüsü düzenlenmesi
MADDE 8 – (1) Korumalı işyeri statüsü almak üzere İl
Müdürlüğüne başvuran gerçek veya tüzel kişilerin talepleri en geç otuz gün
içerisinde işyerinde gerekli
tespit ve inceleme yapmak suretiyle Komisyonca
değerlendirilir. Başvurusu yapılanlardan Komisyonca yapılacak değerlendirme
sonucunda uygun görülen işyerlerine
Valilikçe, Korumalı İşyeri Statüsü Belgesi düzenlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Korumalı İşyerinde Çalıştırılacak Personelin Nitelikleri
Korumalı işyerinde çalıştırılacak personel
MADDE 9 – (1) Korumalı işyerinde; işyeri yöneticisi, eğitici
personel, bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde belirlenen sayıdan az olmayacak
şekilde özürlü
ve diğer personel istihdam edilir.
(2) İşyerinin korumalı işyeri statüsü almasından sonra
gerekli teknik destekler Valiliklerde oluşturulan Komisyon tarafından
değerlendirilerek, uygun görülmesi
durumunda, belli periyotlarda görevlendirilecek personel
tarafından yerine getirilir.
Korumalı işyeri personelinin nitelikleri
MADDE 10 – (1) İşyeri personelinin nitelikleri;
a) İşyeri yöneticisi: İş yeri yöneticisi, işyerinin amacına
uygun olarak idari, teknik, mali ve diğer işlerinin yürütülmesinden ve bunların
düzenli bir
biçimde işleyişinden sorumludur. Sosyal çalışmacı,
fizyoterapist, psikolog, rehber öğretmen veya psikolojik danışman, özel
eğitimci, doktor, sosyolog ve
çalışma ekonomisti olanlar ile bu alanlarda yüksek lisans
yapanlar işyeri yöneticisi olabilir. Bu özellikleri taşıyan işverenler aynı
zamanda işyeri yöneticisi
olabilir. Bir kişi birden fazla korumalı işyerinin
yöneticisi olamaz ve çalışma saatleri içinde başka bir görevde çalışamaz.
b) Eğitici personel: Mesleki ve teknik eğitim alanında
yüksek öğrenim görmüş veya usta öğreticilik yeterliliğini kazanmış olmalıdır.
(2) Ayrıca işyeri kapasitesine göre teknik, idari ve
yardımcı personel ile ihtiyaç duyulabilecek diğer meslek elemanları
çalıştırılabilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Fiziksel Koşullar ve Donanım
Emniyet ve trafik güvenliği
MADDE 11 – (1) İşyerinin bulunduğu yer, özürlülerin geliş ve
gidişlerinde trafik yönünden uygun ve emniyetli olmalıdır. İşyeri tarafından,
yararlanıcılar
için servisle taşıma hizmeti sağlanmalıdır.
Yangından korunma ve ısıtma
MADDE 12 – (1) İşyerinde yangından korunma için yeterli
sayıda yangın söndürme cihazı ve malzemesi ile sesli ve ışıklı alarm sistemi
bulunmalı, yangın için
gerekli önlemler alınmalıdır. İşyerinin müstakil binada veya
çok katlı binaların ikinci veya daha üst katlarında açılması durumunda
özürlülerin kullanımına
uygun yangın tahliye sistemi bulundurulması zorunludur.
(2) İşyerinde ısıtma kaloriferle yapılır. Ancak bölgesel
farklılıklar göz önüne alınarak kalorifer sisteminin olmadığı yerlerde ısıtma,
özürlüye risk oluşturmayacak
elektrikli araçlarla veya merkezi ısıtma sistemi ile
yapılır.
Korumalı işyerinin fiziksel koşulları
MADDE 13 – (1) İşyerinin fiziksel koşulları aşağıdaki özellikleri
taşımalıdır:
a) Korumalı işyerinin müstakil bir binada olması tercih
nedenidir. Ancak çok katlı bir binada olması halinde, yangın merdiveni ve uygun
asansör şartı aranır.
Asansör kapısı, genişliği, düğmeler özürlüye uygun
olmalıdır.
b) Korumalı işyeri rutubetli ortamda olmamalı, gün ışığı
almalı ve uygun elektrik ışığı ile aydınlatılmalıdır.
c) Korumalı işyeri tabanı sağlığa zarar vermeyecek, kolay
temizlenen bir malzeme ile kaplanmalıdır.
ç) Korumalı işyerinde merdivenlerin genişliği ve yüksekliği
iniş ve çıkışlarda kolaylık sağlayacak şekilde olmalı, emniyet korkulukları
bulunmalıdır.
d) Kapılar geniş olmalı, tekerlekli sandalye kullananlar
için girişte ve katlarda rampalar olmalıdır.
e) Atölyeler ve diğer bölümlerin arası duvarla bölünmeli,
sesli makinelerin kullanıldığı yerlerde ses geçirmez materyaller tercih
edilmelidir. f) Değerlendirme
bölümü ve sosyal servis için ayrı odalar oluşturulmalıdır.
g) İşyerinin tuvaletleri ve duş alanları özürlülerin
kullanımına ve standartlarına uygun olmalıdır.
Donanım
MADDE 14 – (1) Korumalı işyerlerinde düzenlenmesi zorunlu
olan bölümlerin donanımı için istenecek araç ve gereçler, bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girmesini
müteakiben altı ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığı ve Özürlüler İdaresi Başkanlığı tarafından çıkarılacak tebliğ ile
belirlenir.
Korumalı işyerinin bölümleri
MADDE 15 – (1) Korumalı işyerinin bölümleri aşağıda
belirlenen şekilde olmalıdır:
a) Değerlendirme bölümü: Özürlünün; ilgi, yetenek ve
becerileri ile işin gereklerinin karşılaştırılarak uygun üretim alanına
yönlendirildiği bölümdür. Özürlünün
ihtiyaç duyduğu fizyoterapi ve rehabilitasyon hizmetleri de
bu bölümde yerine getirilir. Ayrıca bu bölümde korumalı işyerine başlayan
özürlüye ön hazırlık
programı verilir. Programda; iş güvenliği ve işçi sağlığı
eğitimi, ilk yardım eğitimi ve verimlilik eğitimi verilir.
b) Üretim bölümü: Mal veya hizmet üretiminin
gerçekleştirildiği ve çalışan özürlülerin yeteneklerinin geliştirildiği
bölümdür.
c) Sosyal servis: Çalışan özürlülerin evde, işyerinde ve
sosyal çevrelerinde yaşadıkları sorunların çözümünde yardımcı olunarak işe ve
işyerine uyumlarının
sağlandığı bölümdür. Bu bölümde; özürlülerin resmi ve resmi
olmayan kurumlarla etkin bir iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla çalışmalar
yapılır, bireysel
ve grup programları ile danışmanlık hizmetleri verilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Korumalı İşyerinin İşleyişine İlişkin Esaslar
Korumalı işyerine özürlü kabulü
MADDE 16 – (1) Kuruma kayıtlı ve korumalı işyerinde çalışmak
isteyen özürlüler bireysel olarak veya İl Müdürlükleri aracılığı ile
işyerlerine başvururlar.
İşyeri yöneticisi, işyerinde çalışan diğer personelin de
görüşlerini alarak özürlünün uygunluğuna karar verir. İşyeri, bireysel olarak
başvuran özürlüleri
en geç bir ay içerisinde İl Müdürlüğüne bildirmekle
yükümlüdür.
Korumalı işyerlerine kabul edilecek özürlülerde aranacak
şartlar ve istenecek belgeler
MADDE 17 – (1) Korumalı işyerinde istihdam edilebilmek için;
a) En az %40 oranında zihinsel, ruhsal-duyusal ve
davranışsal özürlü olmak veya diğer özür gruplarından ise %60 ve üzeri özürlü
olmak,
b) Kuruma kayıtlı olmak,
c) 15 yaşını bitirmiş olmak,
gerekir.
(2) Kabulde;
a) Nüfus cüzdanı örneği,
b) İkametgah belgesi,
c) Sağlık Kurulu Raporu,
ç) İki adet fotoğraf,
d) Varsa eğitim durumunu gösterir belge,
istenir.
Korumalı işyerinde çalışan özürlünün işten ayrılması
MADDE 18 – (1) Valilikçe korumalı işyeri statüsü verilen
işyerleri, ayda bir Personel Durum Çizelgesini takip eden ayın ilk haftasında
düzenleyerek İl Müdürlüğüne
gönderir. İşyeri herhangi bir sebeple iş sözleşmesi sona
eren özürlü işçinin ayrılış nedenlerini on beş gün içinde İl Müdürlüğüne bildirmekle
yükümlüdür.
ALTINCI BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Defter ve belgelerin ibrazı
MADDE 19 – (1) Korumalı işyerleri, denetimler ilgili her
türlü bilgiyi vermek ve bu bilgilerin doğruluğunu ispata yarayan defter, kayıt
ve belgeleri ibraz
etmek zorundadır.
Korumalı işyerinin yıllık faaliyet raporunu düzenlemesi
MADDE 20 – (1) Korumalı işyeri bir yıllık üretim, istihdam,
satış, bağış, yatırım, pazarlama, stok, istihdam ettiği personel gibi
faaliyetlerini içeren
raporunu her yılın Mart ayı içerinde İl Müdürlüğüne verir.
Korumalı işyeri statüsünün sona erdirilmesi
MADDE 21 – (1) Valilikçe korumalı işyeri statüsü verilen
işyerleri, denetim raporları sonucunda belirlenen ve bu Yönetmelikte belirtilen
koşulların bir
veya birkaçını yerine getirmediği tespit edildiği takdirde
İl Müdürlüğü tarafından yazılı olarak uyarılır. Otuz gün içerisinde belirtilen
eksiklikleri
tamamlamayan işverenlerin korumalı işyeri belgesi Komisyonun
görüşü doğrultusunda Valilikçe iptal edilir. İşyeri taşınma, devir, kapanma
gibi durumlarını
onbeş gün öncesinden İl
Müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
Komisyon kararlarına itiraz
MADDE 22 – (1) Korumalı işyeri statüsü kazanma talebinin
reddi ve iptal kararlarına karşı kararın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde İl Müdürlüğüne
itiraz edilebilir. İtirazlar Komisyonca değerlendirilerek
otuz gün içerisinde sonuçlandırılır. İtiraz yoluna başvurulmuş olması
ilgililerin yargı yoluna
başvurma hakkını ortadan kaldırmaz.
Yürürlük
MADDE 23 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.
Yürütme
MADDE 24 – (1) Bu yönetmelik hükümlerini Özürlüler İdaresi
Başkanlığının bağlı bulunduğu Bakan, Maliye Bakanı ile Çalışma ve Sosyal
Güvenlik Bakanı birlikte
yürütür.